Programma Nationaal Congres Klimaatadaptatie

Hieronder vind je het programma en een toelichting op alle werksessies. Aanmelden voor het congres kan hier. Let op: aanmelden is verplicht en het aantal plaatsen in de werksessies is beperkt.

Programma 13 juni

  • 9.30 - 10.00 uur         Inloop
  • 10.00 - 11.30 uur      Plenair programma, met op het podium onder andere:
    • Helga van Leur, dagvoorzitter

    • Cora van Nieuwenhuizen-Wijbenga, coördinerend bewindspersoon voor klimaatadaptatie

    • Gerard van der Steenhoven, hoofddirecteur van het KNMI

    • Reint Jan Renes, gedragswetenschapper aan de Hogeschool van Amsterdam

  • 11.30 - 11.50 uur       Pauze
  • 11.50 - 13.00 uur       1e ronde werksessies
  • 13.00 - 13.50 uur       Lunch
  • 13.50 - 15.00 uur       2e ronde werksessies
  • 15.00 - 15.20 uur       Pauze
  • 15.20 - 16.30 uur       3e ronde werksessies
  • 16.30 - 17.30 uur       Borrel

Werksessies

Hieronder vind je een toelichting op alle werksessies.

Werksessies Ronde 1: 11.50 – 13.00 uur

1. ‘It’s the behaviour, stupid!’
Gedrag is voor veel van de (124) klimaatrisico’s uit de Nationale klimaatadaptatiestrategie (NAS) belangrijk. Maar gedragskunde is nog nauwelijks aangehaakt bij de ontwikkeling van klimaatadaptatiestrategieën. In deze sessie tasten gedragsdeskundigen en adaptatiebeleidsmakers af wat gedragskunde kan bijdragen aan succesvolle adaptatiemaatregelen.

Deze sessie wordt georganiseerd door het gedragskunde consortium in oprichting.

2. Help! Ik moet een risicodialoog voeren

In deze sessie stellen en beantwoorden we met elkaar vragen over de risicodialoog. We doen dat aan de hand van drie fases: voorbereiden, voeren en afronden. Wie moet ik betrekken? Hoe bepaal ik de inzet en wie levert die? Hoe communiceer ik afspraken en hoe leg ik ze vast? In interactie met elkaar krijg je uitleg over de routekaart die wordt ontwikkeld door het Deltaprogramma en gaan we met elkaar het gesprek aan over de fase waar jij in zit. Deze sessie wordt herhaald in ronde 3.

Deze sessie wordt georganiseerd door het Deltaprogramma Ruimtelijke adaptatie (DPRA) en gegeven door Maarten Verkerk (Platform Samen Klimaatbestendig).

3.  Anders samenwerken aan goed wonen:  Klimaatadaptatie samen met bouwers, huisvesters, gemeenten en bewoners

In een interactieve sessie gaan deelnemers aan de slag met de vraag: Hoe komen we via ketensamenwerking tot een gedeelde ambitie op klimaatadaptatie in een gebied? Marlou Boerbooms deelt de conclusies uit de Nationale Dialoog Klimaatadaptatie Nieuwbouw die op 27 mei plaatsvindt en waarbij haar tafel inzoomde op het thema Anders samenwerken. Jos Thomaes neemt je mee in de kansen die duurzame mobiliteit biedt voor een groene klimaatadaptieve leefomgeving. Hierna gaan we aan de slag met de vragen: Wat levert klimaatadaptatie de verschillende partijen op aan waarde?

Deze sessie wordt onder andere georganiseerd door Marlou Boerbooms  (energieambassadeur) en Jos Thomaes (green mobility partner).

4. Klimaatadaptief bouwen: juridisch is al veel mogelijk

De werkgroep ‘Verkenning (bouw)regelgeving t.b.v. klimaatbestendige inrichting’ heeft een brede uitvraag gedaan naar de knelpunten om klimaatbestendig te kunnen bouwen en ontwikkelen. Op verzoek van de werkgroep hebben Colibri Advies en Ambient Advies nader onderzoek gedaan naar deze knelpunten en een advies uitgebracht over mogelijke oplossingsrichtingen. Het rapport concludeert dat het huidige wettelijke stelsel veel mogelijkheden bevat om klimaat adaptief bouwen juridisch te borgen. Met name gemeenten kunnen al heel veel vastleggen en “regelen” over klimaat adaptief bouwen en inrichten. In deze sessie leer je alles over de bestaande mogelijkheden en kun je eigen cases inbrengen.

Deze sessie wordt georganiseerd door Gert Dekker (Ambient) en Simon Handgraaf (Colibri Advies).

5. De vergeten koeltevraag in de energietransitie

Vanwege het opwarmende klimaat zal de behoefte aan koelte snel toenemen, maar in de energietransitie wordt dit - op een enkele uitzondering na - nog niet meegenomen. Verschillende organisaties en kennisinstituten werken samen rond dit vraagstuk en delen in deze sessie hun recent opgedane kennis en waarnemingen. We sluiten af met een discussie over hoe dit vraagstuk zowel in de Regionale klimaatAdaptatie Strategie (RAS) als de Regionale Energie Strategie (RES) een plaats kan krijgen.

Deze sessie wordt georganiseerd door Klimaatverbond NL in samenwerking met W/E adviseurs en de Hogeschool van Amsterdam.

6. Hitte en gezondheid: waar begin je en wat kun je morgen al doen?

Eenzame, thuiswonende 75-plussers zijn de grootste kwetsbare doelgroep bij een hittegolf. In de Nationale klimaatadaptatiestrategie (NAS) proeftuin ‘Hittestress en gezondheid’ is in vier gemeenten onderzocht of de koppeling tussen kennis over eenzaamheid en hitte helpt om de meest hittegevoelige wijken te vinden. Vanuit het gezondheids-, sociale en fysieke domein is verkend wie welke rol heeft bij de aanpak van de hitteproblematiek, hoe je de goede actoren aan tafel krijgt om de aanpak van de hitteproblematiek mee in gang te zetten en welke acties je ook daadwerkelijk morgen al kunt doen. In deze sessie lichten we de resultaten toe.

Deze sessie wordt georganiseerd door het NAS-team, Tauw en het Klimaatverbond NL.

7. Laat de kleine beestjes en pollen het groene feestje niet bederven

Overal schieten de groene initiatieven als paddenstoelen uit de grond, en veel stadsbesturen hebben de groene gezonde leefomgeving tot leidend beleid gemaakt. In het enthousiasme worden de gezondheidsrisico’s van de kleine beestjes en pollen echter vaak vergeten. Met goede maatregelen kunnen die risico’s aanzienlijk verminderd worden.

Deze sessie wordt onder andere georganiseerd door Fedor Gassner (Gassner Biologisch Risico Advies).

8. Wat zijn de gevolgen van de droogte op lokaal niveau en wat kun je eraan doen?

De zomer van 2018 was uitzonderlijk droog. Het zomerbeeld was er een van geel gekleurde velden, nadelige effecten op landbouw, natuur, de transportketen, droogvallende beken en beregenings- en zwemverboden. Naar aanleiding hiervan is de Beleidstafel Droogte ingesteld, die met voorstellen komt om de leerervaringen van deze droogte waar nodig om te zetten in beleid. In deze sessie komen lokale overheden aan het woord over hun leerervaringen en kunt u meedenken over het nog beter anticiperen op droogteseizoenen in de toekomst.

Deze sessie wordt georganiseerd onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

9. Is de verzekerbaarheid van klimaatrisico’s houdbaar?

We gaan tijdens presentaties én in gesprekken in op de nieuwste inzichten en vraagstukken binnen de verzekeringswereld rond verzekerbaarheid van klimaatrisico’s. Daarnaast bespreken we ook projecten van de branche, individuele verzekeraars en samenwerking met andere partijen. We spitsen toe op kwesties waar decentrale overheden rekening mee moeten houden bij de ontwikkeling van lokale adaptatie strategieën.

Deze sessie wordt georganiseerd door Achmea en het Verbond van Verzekeraars.

Werksessies Ronde 2: 13.50 – 15.00 uur

1. Klimaatadaptatie: Samen aan de slag!

Een bundeling van kennis en krachten versterkt de maatschappelijke weerbaarheid. Maar hoe bereik je bewoners, bedrijven, lokale organisaties en andere belanghebbenden? Hoe maak je ingewikkelde materie rondom klimaatadaptatie toegankelijk voor een groter publiek? En, hoe zorg je ervoor dat alle partijen naar elkaar luisteren om tot een breed gedragen aanpak te komen? Tijdens deze interactieve workshop delen we onze kennis en expertise over participatieve processen en hoe participatie bijdraagt aan de klimaatadaptatie aanpak.

Deze sessie wordt georganiseerd door Yvette Jeuken (Dunework), in samenwerking met Irene Poortinga (o.a. Amsterdam Rainproof), Bart Cosijn (Bart Cosijn Gespreksleiding) en Gert Dekker (Ambient).

2. Samenwerken in de regio voor een klimaatbestendige landbouw

Na de droogte van 2018 heeft de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) een meerjarig Actieprogramma klimaatadaptatie landbouw aangekondigd om de ondernemers en bedrijven in de landbouw te ondersteunen klimaatbestendiger te worden. Aan dit actieprogramma is het afgelopen half jaar met partijen uit het agrarisch bedrijfsleven, waterschappen, verzekeraars en provincies hard gewerkt. Zo vond begin 2019 een werkconferentie plaats, waarna een projectgroep verder aan de slag is gegaan. Het actieprogramma is nu bijna gereed. Tijdens deze sessie zal LNV het programma toelichten. Aan de hand van een aantal cases uit de regio wordt besproken hoe dit verder uitgewerkt kan worden. De centrale insteek is samenwerken in de regio, want effecten van klimaatverandering en maatregelen kunnen per regio verschillen. Dit vraagt maatwerk en een regionale aanpak.

Deze sessie wordt onder andere georganiseerd door het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV).

3. Klimaatadaptatie: regelen of aanbesteden?

Regel je klimaatadaptatie bij nieuwbouw publiek- of privaatrechtelijk? Wat is het raakvlak tussen het publiek- of privaatrechtelijk regelen op dit vlak? Je wilt dat klimaatadaptatiemaatregelen daadwerkelijk worden gerealiseerd (en uiteindelijk dient klimaatadaptatie natuurlijk de gewoonste zaak van de wereld te zijn), maar de zoektocht is hoe je een ontwikkeling kunt verleiden om klimaatadaptatie toe te passen. Na een kort pleidooi van verschillende standpunten gaan we met elkaar in gesprek over bovenstaande punten.

Deze sessie wordt georganiseerd door Leon Dielen (Tauw).

4. De 'gereedschapskist' van het Kennisportaal Ruimtelijke Adaptatie

Het Kennisportaal Ruimtelijke Adaptatie is hét portaal voor iedereen die werk maakt van klimaatadaptatie. Zowel het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) als de Nationale klimaatadaptatiestrategie (NAS) hebben hier hun digitale 'thuisbasis'. Het kennisportaal bevat onder meer een overzicht van tientallen hulpmiddelen. Welke hulpmiddelen bevinden zich in deze 'gereedschapskist'? Hoe vind je daar je weg in? Welke van de gratis beschikbare hulpmiddelen zijn het meest populair en waarom? In deze sessie krijg je antwoord op deze vragen. Van onder meer de Klimaateffectatlas, de NAS-bollentool en de klimaatschadeschatter worden korte demo's gepresenteerd door de makers, gebruikmakend van actuele voorbeelden. Er is natuurlijk ook ruimte voor vragen uit de zaal. Na deze sessie ga je ongetwijfeld aan de slag met één of meer van de hulpmiddelen.

Deze sessie wordt georganiseerd door Stichting Climate Adaptation Services.

5. Klimaatadaptatie op wijkniveau

Waarom koppelen op wijkniveau? Bright en Tauw hebben samen met het Ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK, directie Ruimtelijke Ordening) en de Nationale klimaatadaptatiestrategie (NAS) concrete koppelkansen voor klimaatadaptatie in de gebouwde omgeving verkend. Het resultaat is een concept-methodiek die structuur geeft aan het samenstellen van slimme pakketten. Deze geven voor een zestal wijktypen invulling aan technische koppelkansen, aan mogelijke businesscases en aan ruimtelijke kwaliteit.

Deze sessie wordt georganiseerd door Hans ten Hoeve (Ministerie BZK), Thijs van Spaandonk (Bright) en Jeroen Kluck (Hogeschool van Amsterdam).

6. Hoe houden we huidkanker van het lijf?

Meer zomerse dagen leidt tot meer blootstelling aan UV straling en verhoogde kans op onder andere huidkanker en staar. Het zonkrachtconsortium van 13 organisaties en kennisinstellingen heeft na het Congres Hittestress in 2018 het concept Zonkracht Actie Plan (ZAP) ontwikkeld. In deze sessie worden gemeenten uitgenodigd mee te denken over de vraag hoe het ZAP lokaal handen en voeten kan krijgen binnen de lokale adaptatie strategie 2020.

Deze sessie wordt georganiseerd door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) met partners.

7. Kick-off Community of Practice Klimaat en infra: Ervaringen uit de praktijk delen!

Tijdens de NAS-netwerkdag in december 2018 bleek dat er veel behoefte is om rond het thema infra en klimaat met elkaar ervaringen te delen en kennis uit te wisselen. In deze kick-off van de Community of Practice (CoP) staan aan de hand van praktijkvoorbeelden de volgende vragen centraal:

  1. Hoe maak je een stresstest voor infra? Hoe bepaal je de juiste indicatoren en kwetsbaarheden?
  2. Hoe werk je samen met gebiedspartners? Welke rol en welke instrumentarium kies je?

Ben je actief op regionale of nationale infra en loop je ook tegen bovenstaande vragen aan óf heb je antwoorden: kom dan naar de kick-off van deze CoP! Deze sessie loopt door in ronde 3.

Deze sessie wordt georganiseerd door onder andere Tauw, Rijkswaterstaat en Metropoolregio Amsterdam.

8. Natuurdialoog klimaatadaptatie - vervolg op de werkconferentie van 7 mei

Gezamenlijk ontwikkelen we een nationaal Actieprogramma Klimaatadaptatie Natuur met tot doel:

  • te zorgen voor een veerkrachtige en robuuste natuur, die de druk van klimaatverandering aankan;
  • natuur als deel van de oplossing in te zetten bij de klimaatopgave in andere sectoren.

Deze sessie is een voortzetting van de Werkconferentie Klimaatadaptatie Natuur van 7 mei jl. waar gewerkt is aan een eerste outline voor het Actieprogramma met bestuurlijke dilemma’s, kennisvragen en een aanzet tot acties. Daarom nodigen we graag de partijen uit die toen aanwezig waren. Was je er eerder nog niet bij en heb je affiniteit met het thema, dan ben je van harte welkom om jouw bijdrage te leveren voor het actieprogramma. Deze sessie loopt door in ronde 3.

Deze sessie wordt georganiseerd door het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV), in samenwerking met de provincie Zuid-Holland, adviesbureau Wing en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW).

9. Op bezoek bij Proeftuin de WaterStraat: dé testlocatie voor klimaatadaptieve producten

Proeftuin de WaterStraat is dé testlocatie voor experimenten, onderzoek en demonstraties van producten die ervoor moeten zorgen dat we beter met de gevolgen van klimaatverandering kunnen omgaan. Laat je verrassen door demonstraties van innovatieve startups, ga in discussie over de uitdagingen, knelpunten en mogelijke oplossingen voor de opschaling van deze klimaatadaptieve innovaties, en bepaal wat jij kunt bijdragen aan de opschaling van deze innovaties.

Let op: deze excursie loopt over twee rondes. Het eerste deel vindt plaats bij Lijm & Cultuur en het tweede deel is op locatie (op loopafstand).

Deze sessie wordt georganiseerd door VP Delta en de TU Delft (De Waterstraat is een initiatief van The Green Village, Hoogheemraadschap van Delfland en VPDelta en is gelegen op de TGV/TUD campus).

Werksessies Ronde 3: 15.20 – 16.30 uur

1. Help! Ik moet een risicodialoog voeren

In deze sessie stellen en beantwoorden we met elkaar vragen over de risicodialoog. We doen dat aan de hand van drie fases: voorbereiden, voeren en afronden. Wie moet ik betrekken? Hoe bepaal ik de inzet en wie levert die? Hoe communiceer ik afspraken en hoe leg ik ze vast? In interactie met elkaar krijg je uitleg over de routekaart die wordt ontwikkeld door het Deltaprogramma en gaan we met elkaar het gesprek aan over de fase waar jij in zit.

Deze sessie wordt georganiseerd door het Deltaprogramma Ruimtelijke adaptatie (DPRA) en gegeven door Maarten Verkerk (Platform Samen Klimaatbestendig).

2. Omgevingsvisie: Wat zegt de NOVI/POVI/GOVI over klimaatadaptatie?

We gaan kort in op de stand van zaken van de komende Nationale Omgevingsvisie (NOVI), waarna we de benadering van klimaatadaptatie en regionale samenwerking bespreken. In de gemeente Breda staat klimaatadaptatie niet op zichzelf maar komt het met name tot stand door het te koppelen aan andere doelen. Het robuuster maken van het beekdalensysteem bijvoorbeeld, wordt gecombineerd met andere opgaven zoals natuurontwikkeling, recreatie, de verstedelijkingsopgave en de energietransitie (aquathermie). Extra ruimte voor de beken vormt tegelijkertijd de kwaliteitsdrager voor de verstedelijkingsopgave van de bestaande stad (verdichting van onder meer het centrum) en de realisatie van Natuurnetwerk Brabant. Klimaatadaptatie is hiermee een belangrijke bouwsteen in de Omgevingsvisie Breda 2040. De gemeente kan dit echter niet alleen. De provincie, het waterschap, natuurbeherende instanties en omliggende gemeentes zijn daarbij eveneens belangrijke spelers.

Deze sessie wordt onder andere georganiseerd door de gemeente Breda, de provincie Noord-Brabant en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW).

3. Keuzes bij het maken van een hittebestendige openbare ruimte

Tijdens deze sessie worden de tussenresultaten van het hitteonderzoek van de Hogeschool van Amsterdam gepresenteerd. We hebben na 1 jaar onderzoek (met en voor 12 gemeenten) inzichten die gemeenten helpen bij het bepalen van wanneer een openbare ruimte hittebestendig is. We hebben mooie voorbeelden van ontwerpen van een groenere inrichting, met daarbij een inschatting van de effecten. En daarnaast hebben we de mindmap. Beide zijn handig voor de risicodialoog en de keuzes daarna.

Deze sessie wordt georganiseerd door de Hogeschool van Amsterdam.

4. Burgerreacties na een hoosbui via social media: wat werkt wel en wat werkt niet?

Na een hoosbui in 2018 nodigde een Gelderse gemeente burgers uit om via Facebook hun ervaringen te delen. 400 burgers reageerden, maar vervolgens bleek Facebook toch niet het juiste medium om de informatie goed te verwerken. Steeds meer gemeenten gebruiken sociale media bij extreem weer. Hoe doen zij dit, en wat werkt wel?

Deze sessie wordt georganiseerd door de Provincie Gelderland.

5. Klimaatadaptatie en waardecreatie

Maatschappelijke opgaven als klimaatadaptatie, bodembeheer en de energietransitie zijn gebaat bij meervoudige oplossingen, bijvoorbeeld door conflicterend ruimtegebruik of schaarse middelen. In deze sessie laten we zien hoe meekoppelen tussen deze en andere opgaven leidt tot (meer)waarde, minder kosten en de deur openhoudt voor nieuwe toekomstige investeringen. Ook laten we zien hoe je daarmee adaptief blijft en mogelijkheden creëert voor multifunctioneel gebruik.

Deze sessie wordt georganiseerd door Hanneke Puts (De Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek - TNO) en coreferent Jurgen van der Heijden (AT Osborne - consultancy), in samenwerking met het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW).

6. Klimaatverandering en gezondheid: Wat zou jij nog willen weten?

In deze sessie gaan we in op de effecten van klimaatverandering en klimaatadaptatie- en mitigatiemaatregelen op de gezondheid. We delen de bevindingen van de recentelijk ontwikkelde ‘Kennisagenda Klimaat en Gezondheid’ waarin veel kennisvragen zijn opgehaald die bij experts leven. Vervolgens maken we met de deelnemers een vertaalslag naar de praktijk: welke vragen komen ze tegen en aan welke kennis hebben zij behoefte? De opgehaalde vragen worden gebruikt in een project om regionale overheden te voorzien van bruikbare informatie om de negatieve effecten van klimaatverandering en adaptatie- en mitigatiemaatregelen te verminderen en de positieve effecten op gezondheid te bevorderen.

Deze sessie wordt georganiseerd door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).

7. Kick-off Community of Practice Klimaat en infra: Ervaringen uit de praktijk delen!

Tijdens de NAS-netwerkdag in december 2018 bleek dat er veel behoefte is om rond het thema infra en klimaat met elkaar ervaringen te delen en kennis uit te wisselen. In deze kick-off van de Community of Practice (CoP) staan aan de hand van praktijkvoorbeelden de volgende vragen centraal:

  1. Hoe maak je een stresstest voor infra? Hoe bepaal je de juiste indicatoren en kwetsbaarheden?
  2. Hoe werk je samen met gebiedspartners? Welke rol en welke instrumentarium kies je?

Ben je actief op regionale of nationale infra en loop je ook tegen bovenstaande vragen aan óf heb je antwoorden: kom dan naar de kick-off van deze CoP!

Deze sessie wordt georganiseerd door onder andere Tauw, Rijkswaterstaat en Metropoolregio Amsterdam.

8. Natuurdialoog klimaatadaptatie - vervolg op de werkconferentie van 7 mei

Gezamenlijk ontwikkelen we een nationaal Actieprogramma Klimaatadaptatie Natuur met tot doel:

  • te zorgen voor een veerkrachtige en robuuste natuur, die de druk van klimaatverandering aankan;
  • natuur als deel van de oplossing in te zetten bij de klimaatopgave in andere sectoren.

Deze sessie is een voortzetting van de Werkconferentie Klimaatadaptatie Natuur van 7 mei jl. waar gewerkt is aan een eerste outline voor het Actieprogramma met bestuurlijke dilemma’s, kennisvragen en een aanzet tot acties. Daarom nodigen we graag de partijen uit die toen aanwezig waren. Was je er eerder nog niet bij en heb je affiniteit met het thema, dan ben je van harte welkom om jouw bijdrage te leveren voor het actieprogramma.

Deze sessie wordt georganiseerd door het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV), in samenwerking met de provincie Zuid-Holland, adviesbureau Wing en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW).

9. Op bezoek bij Proeftuin de WaterStraat: dé testlocatie voor klimaatadaptieve producten

Proeftuin de WaterStraat is dé testlocatie voor experimenten, onderzoek en demonstraties van producten die ervoor moeten zorgen dat we beter met de gevolgen van klimaatverandering kunnen omgaan. Laat je verrassen door demonstraties van innovatieve startups, ga in discussie over de uitdagingen, knelpunten en mogelijke oplossingen voor de opschaling van deze klimaatadaptieve innovaties, en bepaal wat jij kunt bijdragen aan de opschaling van deze innovaties.

Let op: deze excursie loopt over twee rondes. Het eerste deel vindt plaats bij Lijm & Cultuur en het tweede deel is op locatie (op loopafstand).

Deze sessie wordt georganiseerd door onder andere VP Delta en de TU Delft (De Waterstraat is een initiatief van The Green Village, Hoogheemraadschap van Delfland en VPDelta en is gelegen op de TGV/TUD campus).

10. Klimaatadaptatie in de praktijk: Voorbeeldenboek en case ‘Hemelwatersysteem Maassluis West’

Het Voorbeeldenboek Klimaatadaptieve Bouwprojecten licht 12 projecten uit. Het beschrijft de geïmplementeerde maatregelen, welke aspecten in het proces noodzakelijk waren voor realisatie, de rol van de partijen en hoe beleid, regelgeving en financiering hebben bijgedragen. Tijdens deze deelsessie worden kort de belangrijkste lessen en aanbevelingen uit de voorbeeldprojecten gepresenteerd.

De projectleider van de gemeente Maassluis presenteert het Hemeltransportsysteem. Daar is grootschalig nagedacht over een nieuw systeem voor het omgaan met regenwater en afvalwater. De initiatiefnemers hebben goed gekeken naar bestaande voorzieningen en waar mogelijk aansluiting gezocht met particuliere initiatieven. Op die manier is tijdens het project veel geld bespaard.

Deze sessie wordt georganiseerd door Martijn Kramer (projectmanager, Platform3) en Marc van der Leeuw-Damee (afdeling Projecten, gemeente Maassluis)