Klimaatverandering

Op deze pagina lees je meer over nationaal en internationaal wetenschappelijk onderzoek naar klimaatverandering. Maar eerst leggen we kort uit wat klimaatverandering is en wat de oorzaken ervan zijn.

Wat is klimaatverandering?

Het klimaat verandert: het wordt steeds warmer op aarde. En die opwarming gaat ook steeds sneller. (cijfers) We merken daardoor steeds meer van klimaatverandering. In de afgelopen 130 jaar is het wereldwijd gemiddeld 1,0°C warmer geworden. Voor Nederland is dat zelfs nog meer: de gemiddelde temperatuur in ons land is sinds 1906 met 1,9 °C gestegen. De lente en de zomer zijn het sterkst opgewarmd. De afbeelding hieronder laat de temperatuurstijging van de afgelopen 120 jaar in Nederland zien.

Jaartemperatuur op vijf KNMI-hoofdstations

Afbeelding: jaartemperatuur op vijf KNMI-hoofdstations in Nederland (compendium voor de Leefomgeving).

Waardoor warmt het klimaat op?

Broeikasgassen zoals CO2, methaan en lachgas hebben invloed op de temperatuur op aarde. De gassen houden warmte als een deken vast en de temperatuur stijgt omdat die 'deken' dikker wordt. Vooral de grote hoeveelheid CO2 in de lucht is een probleem: die stijgt doordat mensen fossiele brandstoffen zoals olie en gas verbranden. De animatie hieronder legt uit hoe klimaatverandering ontstaat, wat de effecten kunnen zijn en wat de gevolgen zijn voor Nederland.

Wil je meer lezen over hoe klimaatverandering ontstaat? Bekijk dan de website van Milieu Centraal.

Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)

In 2013 en 2014 heeft het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) vier rapporten gepubliceerd over klimaatverandering van in totaal bijna vijfduizend pagina’s. Samen vormen deze rapporten het vijfde IPCC Assessment Report. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) hebben dit vijfde IPCC Assessment Report samengevat in een Nederlandstalig rapport van 134 pagina’s (pdf, 7.4 MB). Deze samenvatting geeft niet alleen een duidelijk overzicht van de stand van zaken van de klimaatwetenschap, maar maakt ook de gevolgen voor Nederland inzichtelijk. De Nederlandse samenvatting kan politici en beleidsmakers helpen om de feiten en wetenschappelijke onderzoeksresultaten snel paraat te hebben.

KNMI'14-scenario's

Een belangrijk onderdeel van het vijfde IPCC Assessment Report zijn de KNMI'14-scenario's. Deze scenario’s zijn gebaseerd op de nieuwste inzichten. Ze beschrijven samen de hoekpunten waarbinnen de klimaatverandering in Nederland zich waarschijnlijk zal voltrekken. De scenario’s laten zien hoe het klimaat rond 2050 en 2085 zal veranderen ten opzichte van de periode 1981-2010. De vier KNMI'14-scenario's verschillen in hoe sterk de wereldwijde temperatuur stijgt ('Gematigd' en 'Warm') en in hoe sterk het luchtstromingspatroon verandert ('Lage waarde' en 'Hoge waarde'). De KNMI'14-klimaatscenario's laten een beeld zien van hogere temperaturen, een sneller stijgende zeespiegel, nattere winters, hevigere buien en drogere zomers.

Climate Proof Cities

Klimaatverandering vormt voor steden een grote bedreiging. In Nederland woont 40% van de bevolking in de 36 grootste steden en dit percentage groeit. Driekwart van het bruto nationaal product komt van deze steden. Extreem weer, zoals hittegolven en hevige regenbuien, bedreigt dus niet alleen een groot aantal mensen, maar ook vitale infrastructuren en waardeketens. Het onderzoeksprogramma Climate Proof Cities (CPC) heeft zich van 2010 tot 2014 ingezet om kennis te ontwikkelen voor klimaatbestendig stedelijk beleid. De resultaten zijn beschreven in hun Climate Proof Cities (pdf, 7.2 MB). Met deze kennis kunnen steden beter beslissingen nemen om bestaande structuren aan te passen aan het veranderende klimaat. Naast een goede toepassing van wetenschappelijke kennis is ook een integrale aanpak heel belangrijk.

Klimaatadaptatie in de praktijk

Kennis voor Klimaat is een onderzoeksprogramma dat kennis en diensten ontwikkelt om Nederland klimaatbestendiger te maken. Verschillende universiteiten, adviesbureaus, provincies, waterschappen, gemeenten en bedrijven hebben hiervoor onderzoek gedaan. De resultaten zijn gebundeld in negen boekjes:

  1. Waterveiligheid:Klimaat en Overstroming
  2. Zoetwatervoorziening en Waterkwaliteit:Klimaat en Zoet water
  3. Rurale gebieden:Klimaat en Natuur en Landbouw
  4. Klimaatbestendige stad:Klimaat en de Stad
  5. Infrastructuur en netwerken:Klimaat en vitale Infrastructuur
  6. Klimaatprojecties:Toekomstig klimaat
  7. Governance:Klimaat en Bestuur
  8. Beleidsondersteunende instrumenten:Instrumenten voor Klimaatbeleid
  9. Innovatie in Klimaatadaptatie:overkoepelend boek

Recente inzichten uit de wetenschap

Klimaatverandering heeft verschillende gevolgen voor ons dagelijks leven: zo moeten we ons beschermen tegen overstromingen, krijgen we vaker wateroverlast bij zware buien, is er een grotere kans op bosbranden in droge zomers en moeten we tijdens hittegolven extra letten op ouderen en andere kwetsbare mensen. Er wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar hoe kwetsbaar we zijn voor de huidige en toekomstige gevolgen van klimaatverandering, en hoe we ons hieraan kunnen aanpassen. De ClimateChangePost volgt een groot aantal wetenschappelijke tijdschriften en vat de resultaten van dit onderzoek samen in toegankelijke teksten. De ClimateChangePost doet dit voor heel Europa, met een aparte pagina voor ieder land. Er is ook een aparte pagina voor Nederland.

Een andere website die nieuwe wetenschappelijke kennis over klimaatverandering deelt, is NEMO kennislink. Dat gebeurt op een laagdrempelige en toegankelijke manier. Op de website staan verhalen over wetenschap en technologie, journalistieke reportages en achtergronden, nieuwsberichten, en interviews.