Luchthavens

Wat verandert er?

Een veranderend klimaat zal op verschillende manieren de luchtvaart beïnvloeden. Extreme weersomstandigheden kunnen vliegverkeer tijdelijk of langdurig verstoren. De gevolgen zijn op te delen in vier klimaateffecten:

Het wordt natter
Een toename van extreme regenval zal zorgen voor problemen met de afwatering. Dat kan leiden tot een verminderde stroefheid van start- en landingsbanen.  Meer regen betekent wel minder mist. De verwachte toename van onweersbuien met bliksem en zware windstoten zal tot meer problemen gaan leiden. Er wordt geen duidelijke verandering verwacht van de overheersende windrichting en de gemiddelde windsnelheid. Wel zullen de extremen toenemen.

De zeespiegel stijgt
De kwetsbaarheid voor overstromingen neemt toe, ook bij luchthavens. Tegelijk wordt aan de luchtvaart een rol toebedeeld bij evacuatie en hulpverlening tijdens noodsituaties. Blijvende aandacht voor overstromingsrisico’s is daarom noodzaak.

Het wordt warmer
Het aantal hete dagen zal toenemen door klimaatverandering. De kwetsbaarheid van  installaties en ondersteunende systemen neemt toe bij extreme temperaturen. Door zachtere winters zal naar verwachting de overlast door gladheid (sneeuw en ijzel) gaan afnemen. Daarentegen zal de-icing van vliegtuigen onverminderd doorgaan doordat de temperatuur net onder en boven het nulpunt varieert.

Het wordt droger
De combinatie van de toename van hitte en droogte vergroot de kans is op natuurbranden of van vegetaties langs de start- en landingsbanen waardoor het vliegverkeer kan worden ontregeld of moet worden gestaakt.

Wat doen de luchthavens?

De luchthavens zijn zelf verantwoordelijk voor het goed functioneren van de luchthaven. De luchtvaart speelt een belangrijke rol in de bereikbaarheid van Nederland. Het Nederlandse beleid is erop gericht om de bereikbaarheid via luchtverkeer in Nederland te versterken. Om dit op een goede manier te (blijven) bewerkstelligen zal rekening gehouden moeten worden met klimaatveranderingen.

Op dit moment is het luchtvaartbeleid vooral gericht op het versterken van de luchtvaart in Nederland met een zichttermijn van 10-15 jaar. Men gaat er van uit dat de vraag naar luchtvaart ook na 2035 zal blijven toenemen en ingrijpend kan veranderen door technische veranderingen. Ook de effecten van klimaatverandering spelen hierbij een rol. Buiten de hierboven geschetste verandering kan nog niet worden voorzien wat die veranderingen precies zullen omvatten.

De noodzaak voor acute aanpassingen in de luchtvaart vanwege klimaatverandering lijken beperkt. Er zijn in het algemeen een aantal maatregelen te benoemen om de diverse effecten van klimaatontwikkelingen tegen te gaan:

  • Wind- en zichtcondities: Aanpassing operationele planning van het gebruik baanstelsel en aanpassing van de capaciteit van het baanstelsel op lange termijn (inclusief continue verbetering van de ‘aircraft performance’).
  • Hevige (convectieve) buien: Aanpassing van protocollen omtrent het omgaan met convectieve buien, fysieke aanpassing ruwheid en afwatering start- en landingsbanen en maatregelen gericht op voorkomen/beperken van schade door lokale wateroverlast.
  • Winterse omstandigheden: Aanpassing van procedures sneeuw/ijs bestrijding en aanpassing van capaciteit sneeuwvloot en de-icing installaties.
  • Hogere temperaturen: Uitbreiding van de capaciteit van koelvoorzieningen voor vliegtuigen aan de gate, aanpassing van operaties vrachtvliegtuigen en meer zorg voor de mens als afhandelaar.
  • Afwateringssituatie en waterbuffers: uitbreiding van capaciteit afwateringsvoorzieningen en waterbuffers en specifieke maatregelen voor beperking problemen met aanvaringen met (water)vogels.

Voor Schiphol wordt specifiek aandacht besteed aan te nemen maatregelen in het kader van overstromingsveiligheid:

  • Overstromingsgevaar in het Schipholgebied is gering maar effecten kunnen desastreus zijn voor de Mainport. Verstevigde dijken en wegen in het Schiphol Oost gebied (Ringvaart) hebben het risico voor Luchtverkeersleiding en de Luchthaven sterk verminderd.
  • Ingrepen ter vermindering kans op en gevolgen van regionale overstroming (concept meerlaagsveiligheid) en ingrepen ten behoeve van het functioneren van Luchthaven Schiphol als ‘safe haven’ en ‘emergency airport’.

Samenwerking met andere partijen en sectoren

Over hoe de luchtvaart zich het beste kan aanpassen aan klimaatverandering en op welke termijn aanpassingen noodzakelijk zijn, is beperkt inzicht. Meer nationale en internationale kennisuitwisseling kan bijdragen aan kennisontwikkeling en ‘best practices’.

Bijvoorbeeld het KNMI levert als luchtvaartnavigatiedienstverlener de meteorologische ondersteuning voor de luchtvaart in Nederland. Om de effecten van klimaatverandering (adaptatie) te minimaliseren werkt KNMI continu aan het verbeteren van haar luchtvaartmeteorologische dienstverlening. Door middel van onderzoek en innovaties, bijvoorbeeld door het inzetten van vliegtuigen als sensor, wordt de voorspelbaarheid van wind, zicht, bewolking, convectie en neerslag verbeterd. Hierdoor is de luchtvaartsector beter in staat om de negatieve impact van klimaatverandering te minimaliseren.