Vitale en Kwetsbare functies

Het Deltaprogramma geeft bijzondere aandacht aan vitale en kwetsbare functies. Dit zijn functies die cruciaal zijn voor de rampenbeheersing bij overstromingen of functies die bij een overstroming ernstige schade met zich mee kunnen brengen voor mens, milieu of economie. De Deltabeslissing ruimtelijke adaptatie stelt dat het Rijk er zorg voor draagt dat nationale vitale en kwetsbare functies uiterlijk in 2050 beter bestand zijn tegen overstromingen.

Overheden en bedrijven zijn zich vaak niet bewust van overstromingsrisico’s. Daarom wordt bij de locatiekeuze, inrichting en bouwwijze van vitale en kwetsbare functies vaak niet of nauwelijks rekening gehouden met waterveiligheidsaspecten. Zo worden de risico’s (onbewust) vergroot door bijvoorbeeld de huidige tendens in het ruimtelijke beleid om vitale objecten, zoals elektriciteitshuisjes, uit het zicht te plaatsen.

Voor een effectieve aanpak is het nodig dat de sectoren zich bewust zijn van overstromingsrisico’s en deze risico’s meenemen in hun bedrijfsvoering en bij (vervangings)investeringen. Dit begint steeds meer te komen. De aanpak focust op de volgende functies/onderdelen, omdat de potentiële effecten in geval van een overstroming daar het meest ernstig zijn:

Tabel 1: Overzicht nationale vitale en kwetsbare functies volgens het Deltaprogramma

V&K5

Het gebrek aan bescherming van deze vitale en kwetsbare functies kan ernstige gevolgen hebben. Voorbeelden daarvan hebben we kunnen zien in het buitenland. Zo veroorzaakte de orkaan Sandy in 2012 in de Verenigde Staten een enorme ontwrichting van de infrastructuur. De totale schade werd een maand na de orkaan berekend op 42 miljard dollar. Recente voorbeelden zijn de orkanen Harvey,  Irma en Maria  die in de zomer van 2017 veel schade hebben toegebracht aan vitale en kwetsbare infrastructuur. Voor langere periode was er geen elektriciteit beschikbaar en waren wegen onbruikbaar. De gevolgen van klimaatverandering hebben in Nederland nog niet tot ernstige rampen geleid, maar kleinere calamiteiten waar vitale en kwetsbare functies bij geraakt worden, stemmen wel tot nadenken en voorbereidingen treffen. Denk aan verkeersvertragingen als gevolg van wateroverlast of kabels en leidingen die worden meegetrokken met wortelkluiten van omvallende bomen bij een storm, tunnels en wegen die onderwater staan waardoor hulpdiensten tijdelijk niet bereikbaar zijn. Vragen waar met voorrang op wordt gefocust in de aanpak  van nationale vitale en kwetsbare functies zijn wat te doen als een extreme storm of extreme buien leiden tot overstromingen of wateroverlast. Hoe kunnen we ons nog beter voorbereiden aanvullend op de preventieve maatregelen van het waterveiligheidsbeleid.

Interdepartementale afspraken

De deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie (september 2014) bevat afspraken (pdf, 17 MB) om dertien nationale vitale en kwetsbare functies beter bestand te maken tegen overstromingen met als doel uiterlijk in 2050 een waterrobuuste inrichting van Nederland te realiseren. De afspraken zijn verdeeld in drie stappen, die aansluiten bij de systematiek van de deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie en daarvoor samen de strategie vormen:

  1. Weten: de analyse van de kwetsbaarheid. De verantwoordelijke ministeries zouden samen met de sectoren uiterlijk in 2015 inzicht geven in de kwetsbaarheid en de ketenafhankelijkheid (uitzondering afvalwater en chemie; hiervoor geldt een einddatum van 2017).
  1. Willen: de vertaling van de analyse naar een gedragen ambitie en strategie met concrete doelen. Voor 2020 hebben de verantwoordelijke ministeries beleid en toezicht gereed om de afgesproken ambitie te halen, waar nodig geborgd door afspraken met de sectoren en/of door regelgeving.
  1. Werken: voor 2050 hebben de sectoren maatregelen genomen, onder andere door bij hun investeringsbeslissingen rekening te houden met overstromingsrisico’s.

De projectgroep Aanpak van nationale Vitale en Kwetsbare functies waarborgt de voortgang van de uitvoering. De samenstelling van de projectgroep is op te vragen via de helpdesk. De voortgang op de verzamelde kennis en inzichten (weten), het formuleren van beleidsambities (willen) en het vastleggen van de beleidsambities (werken) zijn aan de Tweede Kamer gerapporteerd via jaarlijkse voortgangsrapportages.

De onderstaande infographic laat de voortgang zien per medio 2017.

infographic voortgang 2017

In september 2017 zijn de samenhangende ambitieniveaus voor de 13 nationale vitale en kwetsbare functies vastgesteld. Deze zijn opgenomen in de derde voortgangsrapportage (pdf, 944 kB) over de aanpak van de nationale vitale en kwetsbare functies. Ook is een overzicht van vitale en kwetsbare functies opgesteld met inzichten voor de uitvoering van dit onderdeel in de stresstest (pdf, 3.4 MB) .

Regionaal

Om deze nationale aanpak tot een succes te maken zijn ook regionale overheden nodig. Zij zorgen immers voor de doorwerking in de ruimtelijke ordening (bestemmingsplannen) en voor vergunningverlening en handhaving van de sectorale wetgeving. Verder is het aan regionale overheden om een eigen ambitie te bepalen voor het waterrobuust maken van hun regionale vitale en kwetsbare functies. Een aantal regio’s, waaronder Zeeland, Noord-Holland Rijnmond  en Overijssel, heeft al kennis in kaart gebracht of is hiermee begonnen.

Meer informatie over de aanpak in deze regio's vindt u op deze pagina.


Rapportages

Impressie van themabijeenkomsten

Pilots vitaal en kwetsbaar

Deltaprogramma scenarios1