Deltaprogramma scenario's

Welke afspraken zijn er over het gebruik van overstromingsscenario’s bij de aanpak van nationale vitale en kwetsbare functies?

Bij een overstromingsscenario staan vooral twee kenmerken centraal: de waterdiepte van de overstroming en de kans dat de overstroming plaatsvindt. Voor het in veiligheid brengen van de mensen in het bedreigde gebied is de waarschuwingstijd bij een mogelijke overstroming van belang (net als het aantal inwoners en de beschikbare wegcapaciteit infrastructuur). Nadat een overstroming heeft plaatsgevonden, is - met het oog op de hersteltijd - de duur van de overstroming een belangrijk gegeven: pas als het water weg is, kan herstel plaatsvinden.

De Nederlandse praktijk kent drie typen scenario’s voor overstromingen om te bepalen hoe kwetsbaar een functie is. De bovengrens wordt gevormd door het maximaal mogelijke overstromingsscenario waarbij onderscheid wordt gemaakt in een (gecombineerde) dreiging vanuit de rivieren en zee met een jaarlijkse overschrijdingskans van één op een 100.000 tot 1 miljoen. Meer reëel zijn de scenario’s van de Risicokaart (zoals aan Europa worden gerapporteerd) en de scenario’s die in het Deltaprogramma zijn gehanteerd. Het verschil tussen beide sets van scenario’s is vooral voor de fijnproevers. De verschillen in waterdiepte zijn gering en liggen mogelijk zelfs binnen de onzekerheidsmarge van de modelberekeningen. Het Directeurenoverleg Vitale en Kwetsbare functies heeft bevestigd dat voor alle nationale vitale en kwetsbare functies de Deltaprogramma scenario’s worden gebruikt voor het bepalen van de kwetsbaarheid en de daarop te baseren gevolgbeperkende maatregelen.

In de Klimaateffectatlas wordt het kaartverhaal overstromingen verteld met kaartbeelden en verhalen over de twee kenmerkende onderdelen van overstromingsscenario’s: 1. waterdiepte van de overstroming, 2. de kans dat een overstroming plaatsvindt. In de kaartverhalen is de eerste te vinden onder het kopje overstromingsdiepte. Hier worden kaarten van de Deltaprogramma scenario’s getoond en er is tevens een kaart opgenomen die het verschil in waterdiepte aangeeft tussen de Deltaprogramma scenario’s en de bovengrens (het maximaal mogelijke overstromingsscenario). Deze verschilkaart geeft de  mogelijkheid om lokaal  af te wegen of er een reden is om af te wijken van de basisregel om voor alle nationale vitale en kwetsbare functies uit te gaan van de Deltaprogramma scenario’s. Het tweede kenmerkende onderdeel, de kans dat een overstroming plaatsvindt, is opgenomen onder het kopje plaatsgebonden overstromingskans.

De waarschuwingstijd heeft grote invloed op de evacuatiemogelijkheden: langs de rivieren is relatief veel tijd om veilig niet-bedreigd gebied te bereiken; langs de kust en meren is er weinig tijd.  Vooralsnog is  ervoor gekozen om in de klimaateffectatlas  kaarten op te nemen van de evacuatiemogelijkheden en de duur van de overstroming.Deze twee onderdelen van overstromingsscenario’s staan op kaarten in de viewer in de klimaateffectatlas.

Bij een overstromingsdreiging kan worden gekozen tussen twee evacuatiestrategieën: blijven of weggaan. Bij voldoende waarschuwingstijd is weggaan, ook wel horizontale evacuatie genoemd, de beste optie. De kaart ‘horizontale evacuatie’ laat echter zien dat voor grote delen van Nederland de evacuatiemogelijkheden beperkt zijn. Vaak is verticale evacuatie (blijven) kansrijker. Er moeten dan wel voldoende (hoge) droge plekken in het bedreigde gebied aanwezig zijn. Deze informatie is weergegeven op de kaart ‘verticale evacuatie’. De veiligheidsregio’s gaan de komende jaren in het kader van het programma WAVE 2020 op postcode niveau evacuatiestrategieën vaststellen.

In de klimaateffectatlas is een keuze gemaakt voor de meest relevante informatie, die bruikbaar is om prioriteiten te kunnen stellen waar op een zinvolle wijze aan gevolgbeperkende maatregelen in het ruimtelijk domein kan worden gewerkt, die aanvullend zijn op de preventieve maatregelen, die worden genomen in het kader van het waterveiligheidsbeleid. Hiertoe zijn ook twee kaarten op genomen die de kansrijkheid van gevolgbeperkende maatregelen weergeven, een kansrijkheidskaart voor gevolgbeperkende maatregelen met  daarin overstromingskans en waterdiepte als gevolg van eventueel falen van primaire keringen en een kansrijkheidskaart voor aanvullende gevolgbeperkende maatregelen als gevolg van het eventueel falen van secundaire keringen. Keuzes in het kaartmateriaal zijn gemaakt om discussies over welke overstromingsscenario’s te gebruiken, te vereenvoudigen. Maar dat er keuzes zijn gemaakt houdt in dat  er meer informatie is. Voor wie meer wil weten en dieper wil graven: alle informatie staat in het Landelijk  Informatiesysteem Water en Overstromingen (LIWO).


Deltaprogramma scenarios afbeelding