Vitale en Kwetsbare functies

Bepaalde processen en functies zijn zo belangrijk dat ze de term ‘vitale en kwetsbare functies’ hebben gekregen. Uitval of verstoring van deze functies leidt tot ernstige maatschappelijke ontwrichting en vormt een bedreiging voor de nationale veiligheid. Voorbeelden zijn het elektriciteitsnet en het drinkwatersysteem. Het Deltaprogramma besteedt extra aandacht aan een aantal van deze vitale en kwetsbare functies.

Het gaat in totaal om dertien functies, die cruciaal zijn voor de rampenbeheersing bij overstromingen, of die - bij uitval door een overstroming - ernstige schade veroorzaken voor mens, milieu of economie.

OVERZICHT NATIONALE VITALE EN KWETSBARE FUNCTIES CONFORM HET DELTAPROGRAMMA
Vitale en kwetsbare functies
Energie: (a) elektriciteit; (b) aardgas, (c) olie
Telecom/ICT: (a) basisvoorzieningen voor communicatie t.b.v. respons bij een overstroming (b) publiek netwerk
Waterketen: (a) drinkwater; (b) afvalwater
Gezondheid
Keren en beheren oppervlaktewater: gemalen
Transport: hoofdinfrastructuur
Chemisch en Nucleair: (a) chemie; (b) nucleair; (c)  Infectueuze stoffen/ Genetisch gemodificeerde organismen (ggo’s)

In de Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie staat dat het Rijk ervoor zorgt dat deze functies uiterlijk in 2050 beter bestand zijn tegen overstromingen. Om dat te bereiken, is eerst inzicht nodig in de kwetsbaarheid van de functies en in de ketenafhankelijkheid ten opzichte van elkaar.

Regionale pilots

In regionale pilots is ervaring opgedaan met vitale en kwetsbare functies in relatie tot overstromingen. Uit pilots in de Botlek, Westpoort, de IJsselvechtdelta en Zeeland kwamen belangrijke vragen naar voren: hoe zorgen we ervoor dat we op gebiedsniveau de risico’s inclusief keteneffecten in beeld krijgen, en: hoe bereiken we dat partijen vanuit hun eigen rol kunnen bijdragen aan risicobeperking?

Om op deze vragen antwoorden te vinden, zijn in 2019 twee nieuwe pilots uitgevoerd in Limburg en Gelderland. In die pilots is een koppeling gelegd tussen de Impactanalyses Overstromingsrisico’s van veiligheidsregio’s en klimaatstresstesten en risicodialogen van decentrale overheden. Het blijkt van belang dat de overheden gezamenlijk het contact leggen met (netwerk)beheerders van vitale en kwetsbare functies in de regio. Ook blijkt dat beheerders van nutsvoorzieningen (elektra, gas, telecom) bij voorkeur per functie worden benaderd. Dat heeft te maken met de vertrouwelijkheid van geo-data. Door nutsbedrijven in afzonderlijke maatwerksessies van gedetailleerde (overstromings)informatie te voorzien, kunnen beheerders aangeven in welke gebieden sprake is van uitval, zonder dat geo-informatie moet worden gedeeld.

Ook andere klimaatdreigingen

De kwetsbaarheid van vitale functies gaat verder dan die bij overstromingen uit het hoofdwatersysteem (de zee en grote rivieren). Ook overstromingen vanuit het regionale watersysteem en langs onbedijkte rivieren en beken vormen een risico, net als extreme droogte en hitte. Regionale overheden kijken voor hun eigen gebied naar alle klimaatdreigingen, in stresstesten en risicodialogen. Om overstromingsrisico’s te kunnen afwegen, zijn waterrisicoprofielen ontwikkeld. Een voorbeeld daarvan zie je hier.

Advies voor nationale aanpak

In 2019 verscheen het advies ‘Ingrediënten voor de nationale aanpak V&K (pdf, 480 kB)’. In november is op basis van dit advies besloten om meer maatwerk per functie te gaan organiseren. Het is niet altijd het Rijk dat logischerwijs aan zet is, en ook gebeurt er regionaal al veel. Afhankelijk van de functie gaat een ministerie, een provincie, een waterschap of een gemeente gesprekken organiseren met beheerders van functies via brancheorganisaties of koepels. Doel van de gesprekken is om te komen tot een inzicht in kwetsbaarheden en deze in te brengen in lokale en regionale risicodialogen. In de eerste helft van 2020 zal hiervoor gezamenlijk een aanpak worden ontwikkeld. De conclusies in het advies worden ook verwerkt in de herijking van de Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie, die onderdeel uitmaakt van het Deltaprogramma 2021.

Klik hier voor de vijfde voortgangsrapportage Aanpak nationale Vitale en Kwetsbare functies.