Hitte

Klimaatverandering leidt in Nederland tot meer zomerse en tropische dagen. Dat bleek overduidelijk in de zomer van 2018. Het was, volgens het KNMI, de warmste zomer in minimaal drie eeuwen met maar liefst twee hittegolven. Vóór 1975 was een hittegolf een zeldzaam verschijnsel. Meer dan de helft van het aantal hittegolven vond plaats in de afgelopen 28 jaar. Meer achtergrondinformatie over hitte is op deze pagina te vinden.

Gebruik basisinformatie

De eerste stap in de stresstest is het verkennen van kwetsbaarheden met direct beschikbare, laagdrempelige, publieke informatie. Voor hitte wordt aanbevolen om:

  1. de kaart met het aantal warme nachten in de Klimaateffectatlas te bekijken.
  2. ieder gevolg uit de mindmap hitte te overwegen: Speelt dat gevolg hier? Is de blootstelling relevant? Zo ja:
    • Waar speelt het?
    • Welke factoren beïnvloeden de gevoeligheid voor gevolgen?
    • Wat zijn de niet-klimatologische factoren die de omvang van de gevolgen kunnen beïnvloeden (bijv. vergrijzing in een bepaalde wijk)
    • Zijn er al maatregelen genomen, of nog niet?

1. Kaart: hittestress door warme nachten
Een eerste beeld ontstaat door de kaart te bekijken met het aantal nachten waarin de luchttemperatuur boven de 20 graden blijft. Deze kaart uit de Klimaateffectatlas (KEA) geeft inzicht in het aantal warme nachten, nu en in de toekomst (2050, voor KNMI-14 scenario WH). Het aantal warme nachten (T>20°C) is een indicator voor gezondheidsproblemen door hitte. Als het buiten niet afkoelt tot onder de 20°C is het moeilijker om het binnen aangenaam koel te houden en goed te slapen. Dit leidt tot gezondheidsproblemen en een afname van de arbeidsproductiviteit.

In het Kaartverhaal hitte vind je extra duiding en toelichting bij de hittekaarten uit de Klimaateffectatlas. Het kaartverhaal beantwoordt vragen als: wat zie ik op de kaart? Waarom is dit aspect van belang? Wat kan ik wel en niet met deze gegevens voor mijn gebied?

2. Mindmap hitte
Extreme hitte heeft een groot aantal gevolgen, bijvoorbeeld voor de gezondheid van mensen, voor de buitenruimte en de leefbaarheid in de stad. Hitte buiten beïnvloedt het comfort in gebouwen. Veel kantoren worden gekoeld, maar veel andere gebouwen waar mensen verblijven worden dat niet. Arbeidsproductiviteit, nachtrust en gezondheid hangen dus samen met de temperatuur van de omgeving.  Ook heeft hitte gevolgen voor andere aspecten van de leefomgeving, waaronder infrastructuur, drinkwater en oppervlaktewater. De mindmap geeft een beeld van de gevolgen van hitte.

Mindmap hitte hoge resolutie

Download de afbeelding van de mindmap hitte in hoge resolutie (png, 837 kB). De mindmap hitte is ook beschikbaar als interactieve tool. De tool is in ontwikkeling, bekijk de eerste versie via deze link.

Uitleg over de tool mindmap hitte
De mindmap helpt bij het in de breedte verkennen van de problemen die door hittestress kunnen optreden in de gebouwde omgeving. Dat zijn er 24 in totaal, verdeeld over vijf thema’s: gezondheid, netwerken, water, leefbaarheid en buitenruimte. Het gebruik van de mindmap ondersteunt gemeenten bij het selecteren van de relevante onderwerpen en bij het voorbereiden van de risicodialoog over hitte.

De mindmap is een interactieve pdf waar de gebruiker op de verschillende thema’s kan klikken en meer informatie kan vinden. Binnen een thema kan vervolgens een probleem worden aangeklikt waarna een factsheet verschijnt over dit onderwerp. In heldere tekst wordt ieder probleem uitgelegd, wordt beschreven op welke manier de basiskaarten het probleem inzichtelijk maken en wordt aangegeven welke aanvullende informatie gebruikt kan worden. Iedere tekst sluit af met mogelijke maatregelen en acties, die het probleem voorkomen of verkleinen. Na het doorlezen van deze informatie kan een gebruiker er voor kiezen het probleem wel of niet te selecteren. Op de mindmap wordt bijgehouden welke problemen zijn geselecteerd.

Het kan zijn dat voor sommige situaties de mindmap niet compleet is en dat er nog andere hitteproblemen van belang zijn. Het is goed om hierbij stil te staan als de mindmap gebruikt wordt. De getoonde gevolgen zijn bovendien niet allemaal met ruimtelijke adaptatie op te lossen. Zorg voor medemens bijvoorbeeld, kan in bepaalde gevallen effectiever zijn. Ook kan uit de risicodialoog naar voren komen dat er gebouwaanpassingen moeten plaatsvinden, maar de verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de gebouweigenaren zelf.

Creëer informatie op maat

Welke temperatuur de thermometer aangeeft zegt niet alles over de impact op de mens. De impact op de mens wordt beter weergeven door de zogenoemde gevoelstemperatuur, ook wel aangeduid met PET (Physiological Equivalent Temperature). PET en het daaraan gekoppelde comfort in de stad is van belang voor mensen die zich door de stad bewegen; mensen op weg van of naar werk, toeristen, winkelend publiek en ‘buitenwerkers’. Comfort in de stad heeft een link met arbeidsproductiviteit en met gezondheid.

PET is een gestandaardiseerde weergave van de mate van hittestress die een standaard persoon ondervindt. PET wordt beïnvloed door meerdere factoren: de luchttemperatuur, de lokale windsnelheid, de inkomende zonnestraling, de indirecte straling en de luchtvochtigheid. Een PET-kaart laat zien op welke plek in de stad het op een hete zomerse dag het minst comfortabel is. De kaart helpt bij het nadenken over het verkoelend inrichten van de buitenruimte. Het hanteren van PET als maat biedt bovendien een handelingsperspectief aan alle betrokkenen: van de ruimtelijke ordening tot de eigenaren en gebruikers van gebouwen (woonhuizen, kantoren, maar ook publieke gebouwen als scholen, musea etc.).

Ten behoeve van de stresstesten wordt een gestandaardiseerde methode beschikbaar gesteld waarmee men een gedetailleerde PET-kaart kan laten maken. Het recept met de gestandaardiseerde methode kan via de helpdesk worden opgevraagd. Ter illustratie is er een voorbeeldkaart gemaakt voor de stad Wageningen. Het voorbeeld bevat ook een aantal veelgestelde vragen over de PET-hittekaart. In 2019 zal er waarschijnlijk een landelijke kaart beschikbaar gesteld worden via de Klimaateffectatlas.